هوگ سن ويكتوري آن را رشد بخشيد، يعني مسير تمدن به‌سوي غرب است‌. وي نخستين‌ مورخي بود كه به يوحناي عابد1 اشاره كرد.

آنسلم هاولبرگي‌

 ¿ فصل سوم مربوط به مترجمان‌.

يا. بوهم‌

كوسماس پراگي‌2

مورخ چك‌، هرودوت بوهم‌، پدر تاريخ بوهم‌، در 1045، يا حوالي آن زاده شد. مدير كاتدرال‌ پراگ‌. در 21 اكتبر 1125، درگذشت‌. نخستين تاريخ بوهم را از آغاز تا زمان وفات خويش‌ نوشت‌،3 تأليف اين تاريخ پس از 1117، آغاز شده بود. ذيل‌هاي متعددي بر آن تا 1283، نوشته‌ شده است‌. گرچه صداقت و بي‌طرفي كوسماس مردود شناخته شده‌، تأليف او ارزش فراواني‌ دارد.

يب‌. ايسلند

آري فرودي پُرگيلسُن‌4

در 1067، از تبار سلطنتي در ايسلند زاده شد. در 1148، درگذشت‌. مورخ ايسلندي‌. از بزرگ‌ترين‌ مورخان عصر خويش‌، بنيانگذار مكتب بزرگ تاريخ كشورش‌، تاريخ پادشاهان‌5 نروژ را از آغاز تا 1067، به زبان ايسلندي نوشت‌، اين كتاب گم شده است‌. هم‌چنين‌، در 1127، كتاب ايسلنديان‌6 را تأليف كرد، كه فقط قطعاتي از آن باقي است‌، اين اثر شامل تاريخ ايسلند از حدود 874 تا 1120، و نهادهاي اجتماعي ايسلند بوده‌، در منتخباتي كه خود او در 1137، تهيه كرده‌ قسمت‌هايي از آن باقي است‌. كتاب سومي كه بدو نسبت داده‌اند، يعني سرزمين‌نامه‌7 فقط از طريق سه تحرير بعدي شناخته شده است‌: اشتورلانامه‌8 از اشتورلا پردارسن در حدود 1250 ـ 1280، هوكرنامه‌9 از هوكر ارلندسُن در حدود 1320، و مِلارنامه‌10 از بورگارفيوردِر11 از خانواده‌ٴ ملار در نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ چهاردهم‌. از آن‌جا كه سرزمين‌نامه بيشتر مبتني بر آثار خود آري فرودي‌، يا